Gebruik voor hout een houtboor met centreerpunt, voor staal een geschikte HSS-metaalboor en voor baksteen een steenboor. Voor hard beton is een betonboor in een passende boorhamer meestal de aangewezen combinatie. Kijk daarbij naar twee dingen: het materiaal dat je achter het oppervlak tegenkomt en de schacht die in je machine past. Een boor met de juiste diameter kan alsnog de verkeerde keuze zijn.
Stel dat je een plank wilt ophangen. Voor het gat in de houten plank, het gat in een stalen beugel en het gat in de muur kun je drie verschillende boren nodig hebben. Begin daarom bij de ondergrond en pak daarna pas het vakje met de juiste maat.
Welke boor hoort bij welk materiaal?
| Materiaal | Kies deze boor | Waar let je op? |
|---|---|---|
| Massief hout, multiplex | Houtspiraalboor met centreerpunt | Boor zonder slag. Ondersteun de achterkant bij een doorlopend zichtgat. |
| Staal, aluminium | Metaalboor die voor de legering is bedoeld, vaak HSS | Boor zonder slag. Zet het werkstuk vast en stem het toerental af op materiaal en diameter. |
| Roestvast staal | Metaalboor die expliciet voor rvs geschikt is, bijvoorbeeld een passende HSS-Co-boor | Volg de voorschriften voor toerental, voeding en eventuele snijvloeistof. |
| Baksteen of ander metselwerk | Steenboor die voor die steensoort geschikt is | Controleer of kloppen voor de ondergrond en bevestiging is toegestaan. Holle of broze steen vraagt extra aandacht. |
| Hard beton | Betonboor met de juiste opname, vaak SDS-plus op een boorhamer | Volg de vereiste gatdiameter en -diepte. Controleer de wand op verborgen leidingen en wapening. |
Bij een bevestiging bepaalt de montage-instructie welke diameter en diepte je nodig hebt. Lees die vóór je een boor kiest. Een plug van een bepaalde maat zegt nog niets over de boorschacht of de vraag of je in die wand met slag mag werken.
Werk je regelmatig met meerdere materialen? Vergelijk dan borensets met aparte boren voor hout, metaal en steen en kijk welke diameters bij je bevestigingen passen.
Zo herken je een losse boor
- Houtboor: bij een gewone houtspiraalboor steekt een scherpe centreerpunt uit. De buitenste snijkanten zetten de omtrek van het gat aan.
- Metaalboor: een gangbare HSS-spiraalboor heeft een conische punt met twee hoofdsnijkanten. De kleur kan van een coating komen. Lees het opschrift of de verpakking voor de materiaaltoepassing.
- Steen- of betonboor: bij veel modellen zie je een hardmetalen inzet of kop. De vorm varieert, bijvoorbeeld tussen twee- en viersnijders. Controleer de opgegeven steensoort en de schacht.
Kijk vervolgens naar de achterkant. Een ronde schacht is glad en cilindrisch, een zeskant heeft zes vlakke kanten en een SDS-plus-schacht heeft langwerpige groeven. Bij losse boren zonder leesbare markering geeft die vorm een aanwijzing voor de opname. Controleer de toepassing voordat je de boor op een hard of kwetsbaar werkstuk probeert.
Lees eerst de schacht, dan de boorkop
De schacht is het deel dat je vastzet in de machine. Een cilindrische schacht hoort in een boorkop die hem over de juiste diameter kan klemmen. Een zeskantschacht past alleen in een daarvoor geschikte houder of boorkop. Een SDS-plus-boor klikt in een SDS-plus-opname. SDS-max is een andere opname met eigen boren. Kijk bij een adapter in de machinehandleiding welke werkstanden ermee zijn toegestaan.
De schacht vertelt je hoe de boor vastzit. De punt en snijkanten vertellen je waarvoor hij dient. Zo kun je een ronde steenboor en een ronde metaalboor in dezelfde boorkop vastzetten, terwijl je ze voor verschillende materialen gebruikt. In het overzicht van Bosch voor metselwerk en beton staan voorbeelden van verschillende schachten en toepassingen.
Baksteen en beton vragen elk hun eigen aanpak
Een verflaag of stuclaag kan verbergen welke muur eronder zit. Ga bij een bestaande muur uit van wat je over de constructie en het leidingverloop kunt achterhalen. Gebruik waar passend een detector volgens de handleiding. Een afwezig signaal sluit verborgen objecten niet uit. Bosch adviseert bij twijfel over een detectie ook andere informatiebronnen te gebruiken. Laat de boorplek beoordelen als die onzeker blijft. Toelichting bij de Bosch muurdetector.
Voor geschikte massieve baksteen kan een steenboor in een klopboormachine volstaan. Bij holle of kwetsbare steen kan slag het gat beschadigen. Kijk wat de leverancier van de plug en de machine voor de ondergrond voorschrijven. Voor hard beton vergelijk je een boorhamer en betonboor met passende opname. Kies op de aanbevolen boordiameter, werkende lengte en het type beton.
Wordt het gat onverwacht moeilijker of vermoed je dat je een leiding of wapening raakt? Stop en stel vast wat er in de weg zit. Kies pas een andere positie als die veilig en constructief toegestaan is. Bij een anker volg je ook het voorschrift voor het reinigen van het gat.
Heb je al een geschikte machine, kies dan betonboren met de juiste schacht en werkende lengte voor de vastgestelde ondergrond.
Hout boren zonder de rand open te trekken
Een centreerpunt helpt je op een potloodkruis te beginnen. Voor een zichtbaar gat door multiplex leg je waar mogelijk een vastgezet reststuk achter de plaat, zodat de achterkant steun houdt als de boor erdoor komt. Voor een blind gat, zoals een scharnierpot, kies je een passende boorvorm en een diepteaanslag. Controleer op restmateriaal hoeveel ruimte de punt onder de bodem nog nodig heeft.
Voor grotere doorvoeren of diepe gaten tellen de vorm en de werkende lengte mee. Een platte houtboor, een Forstnerboor en een lange houtspiraalboor lossen elk een ander probleem op. Kies eerst of het gat doorlopend of blind moet zijn en meet daarna de diameter en diepte.
Vergelijk bij terugkerend meubelwerk houtboren voor voorboren, doorvoeren en scharnieren op de gaten die je daadwerkelijk moet maken.
Metaal boren zonder dat het werkstuk meedraait
Klem een strip of beugel vast voordat je boort. Kies een boor die voor het metaal is opgegeven en pas het toerental aan volgens het gereedschapsadvies. Een boor die op een gladde plaat wegloopt, kun je helpen met een geschikte centreervoorbereiding of een passende zelfcentrerende punt. Voor een grotere opening in dun plaatmetaal kan een stappenboor bruikbaar zijn, mits de plaatdikte en gewenste diameter binnen de specificaties vallen.
Komt er nauwelijks een spaander vrij terwijl de punt warm wordt? Stop en controleer of de boor scherp en geschikt is, of de werkstand klopt en of het werkstuk stevig vastligt. Pas snelheid en eventuele snijvloeistof aan volgens de voorschriften voor de combinatie die je gebruikt.
Voor een vast project met staal of rvs kun je metaalboren per legering en diameter vergelijken.
Eén plank ophangen, drie verschillende gaten
Stel dat je een houten plank op een stalen beugel tegen een bakstenen muur wilt monteren. In de plank maak je een voorboorgat voor de houtschroef. Moet er een nieuw bevestigingsgat in een beugel die daarvoor geschikt is, dan klem je de beugel vast en gebruik je een passende metaalboor. Voor de muur pak je de diameter en diepte van de plugverpakking en kies je een geschikte steenboor voor de vastgestelde ondergrond. Controleer bij een holle steen ook de voorgeschreven werkstand voordat je de machine aanzet.
Controleer dit voordat je begint
- Stel het materiaal en de bevestigingsmethode vast.
- Kies het boortype, de diameter en de bruikbare lengte.
- Controleer schacht, boorkop en werkstand.
- Zet een los werkstuk vast. Controleer bij een muur de boorplek en kies passende bescherming en stofafvoer.
- Probeer de combinatie op restmateriaal wanneer de maat of afwerking kritisch is.
Voor die plank aan de muur lees je dus eerst de plugverpakking. Daarna kies je voor ieder gat de passende boor. Zo blijft de houtboor in de plank, de metaalboor in de beugel en de steen- of betonboor in de muur.
